დოლიძე, რუსუდანDolidze, Rusudanხუხუნაიშვილი, მარიმარიხუხუნაიშვილიKhukhunaishvili, MariMariKhukhunaishvili2025-03-152025-03-152023https://openscience.ge/handle/1/8260არათავაზიანობის შემთხვევებს მრავლად ვხვდებით სხვადასხვა სახის დისკურსში, როგორც ყოველდღიურ, პირისპირ ინტერაქციებში, ასევე, სოციალურ ქსელში, მედიასა და მხატვრულ ნაწარმოებებში. აქედან გამომდინარე, არ შეიძლება, ეს ფენომენი განვიხილოთ, როგორც უბრალოდ თავაზიანობის საპირისპირო ქცევა. მკვლევრები მიიჩნევენ, რომ საჭიროა, აღნიშნული ფენომენის გააზრება და შესწავლა მოხდეს დამოუკიდებლად. წარმოდგენილი კვლევა შეისწავლის არათავაზიანობის ენობრივ და სოციალურ გამოვლინებებს და მის როლს პიროვნების იდენტობის ფორმირების პროცესში ქართული და ამერიკული ოჯახის დისკურსის, როგორც ჟანრის, მაგალითზე. ოჯახის წევრთა შორის ყოველდღიური ინტერაქციების შესწავლა კი მნიშვნელოვანია, რადგან ეს არის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი გარემო, რომელიც ახლო სოციალური ურთიერთობებით, ინტიმურობით ხასიათდება, სადაც მიმდინარეობს პიროვნების იდენტობის ფორმირებაზე მუშაობა და ხდება ადამიანის სოციალიზაცია. კვლევის ემპირიულ ბაზას წარმოადგენს ოცდამეერთე საუკუნის ქართული და ამერიკული მხატვრული სატელევიზიო სერიალები – „ჩემი ცოლის დაქალები“ და „Modern Family” („თანამედროვე ოჯახი“). ნაშრომში გაანალიზებულია ინტერაქციები, რომელთა ფარგლებშიც გამოვლინდა არათავაზიანობა, კონკრეტულად, ცალკეული პიროვნების მიერ არათავაზიანი ქცევის განმეორებით შესრულების, ანუ არათავაზიანი იდენტობის შემთხვევები. მოცემულია აღნიშნული ზეპირი ინტერაქციების ჩანაწერი ტრანსკრიპტის სახით, ხოლო მონაცემთა ანალიზისთვის გამოყენებულია თვისებრივი მეთოდი, კერძოდ, გარსეს-კონეხოს ბლიტვიჩის (2010a) (არა)თავაზიანობის ფენომენის კვლევის ჟანრობრივი, შერეული მოდელი, რომელიც აერთიანებს დაღმავალ, თეორიაზე დამყარებულ, პროგნოზული ხასიათის ხედვას, რომლის საფუძველზეც, მკვლევარს შეუძლია ცალკეული ენობრივი გამოხატულება (პრაქსისი) შეაფასოს, როგორც (არა)თავაზიანი და აღმავალ, დისკურსულ მიდგომას, რომლის მიხედვითაც, (არა)თავაზიანობის ფორმირება ანუ (არა)თავაზიანი ქცევის შესრულება და ინტერპრეტაცია ხდება ინტერაქციისას და, შესაბამისად, მკვლევარს აქვს საშუალება, გამოავლინოს პრაქტიკაში არსებული (არა)თავაზიანობის შემთხვევები ცალკეულ ინტერაქციებზე დაკვირვების გზით, მოცემული ინტერაქციის მონაწილეთა მიერ გაკეთებულ შეფასებებზე, მათ ინტერპრეტაციაზე დაყრდნობით. გარსეს-კონეხოს ბლიტვიჩის (2010a) განმარტებით, როდესაც მკვლევარი აფასებს ამა თუ იმ ქცევას, როგორც (არა)თავაზიანს, მან უნდა გამოიყენოს ორივე მიდგომა, როგორც თეორიული, ისე დისკურსული, რათა დარწმუნდეს, რომ მოცემული ქცევის მისეული შეფასება ემთხვევა კომუნიკაციაში მონაწილეთა დამოკიდებულებებსა და შეფასებებს. ნაშრომის თეორიული ბაზა ეფუძნება 1. იდენტობის ფენომენის სოციალურ-კონსტრუქტივისტულ ხედვას (“Who said what: Subject positions, rhetorical strategies and good faith”, Anton and Peterson, 2003; “Language and identity: National, ethnic, religious”, Joseph, 2004; “Identity and interaction: a socio-cultural linguistic approach”, Bucholtz and Hall, 2005; “Discourse and identity”, De Fina et al., 2006); 2. გარსეს-კონეხოს ბლიტვიჩის (არა)თავაზიანობის ფენომენის კვლევის ჟანრობრივ, იმავე დისკურსულ, პოსტმოდერნულ მოდელს (“A genre approach to the study of im-politeness”, Garcés-Conejos Blitvich, 2010a); და 3. ბრაუნისა და ლევინსონის თავაზიანობის თეორიას (“Politeness. Some universals in language usage”, Brown and Levinson, 1978, 1987). წინამდებარე დისერტაციაში მოცემულია ბრაუნისა და ლევინსონის (1987) მიერ შემუშავებული მოდელის ჩვენეული მოდიფიკაცია, რაც ნაშრომის მეცნიერულ სიახლეს განსაზღვრავს, კერძოდ, აღნიშნული ავტორები შეისწავლიან სახისთვის შექმნილ საფრთხეს და მის პოტენციურ სიმძიმეს სამეტყველო აქტების პერსპექტივიდან და, ამგვარად, მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვთ სფეროს განვითარებაში. რაც შეეხება მათი მოდელის ჩვენეულ მოდიფიკაციას, მის მიზანს წარმოადგენს არათავაზიანი ქცევის, და არა სამეტყველო აქტის, უფრო ფართო ჭრილში – კომუნიკაციის კონტექსტში – შესწავლა. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ წარმოდგენილი კვლევის თემატიკა, კერძოდ, არათავაზიანობისა და იდენტობის ფენომენის თავისებურებების შესწავლა ოჯახის დისკურსის ჟანრში, ქმნის ბრაუნისა და ლევინსონის (1987) მოდელში ცვლილების შეტანის საფუძველს.Instances of impoliteness are observable across a range of discourses, including everyday face-to-face interactions, social networks, media platforms, and fictional contexts. Therefore, it cannot simply be regarded as the opposite phenomenon of politeness. Researchers claim that impoliteness should be conceptualized and studied as a distinct phenomenon in its own right. The present research focuses on investigating the linguistic and social manifestations of impoliteness and its impact on identity construction. This examination is conducted within the context of Georgian and American family discourse as a genre. The study of family discourse holds significant importance as it serves as a primary setting for the co-construction of identities and human socialization. Family discourse is characterized by close social relationships/intimacy, making it a crucial context for understanding how identities are formed and developed. The research is based on empirical evidence derived from the twenty-first century Georgian and American TV series, "My Wife's Girlfriends" and “Modern Family”. This work focuses on the analysis of interactional sequences between specific family members, with a particular emphasis on instances of impoliteness. The aim is to identify and examine cases where certain characters display repeated patterns of impolite behavior, thus highlighting the existence of impolite identities within the family dynamic. Verbal interactions have been transcribed and examined using a qualitative method, specifically employing a Genre approach to the study of (im)politeness developed by Garcés-Conejos Blitvich (2010a). This approach combines top-down and bottom-up analysis of the phenomenon, allowing for a comprehensive understanding of (im)politeness. By adopting a top-down approach, which is theory-based and predictive, analysts can evaluate specific linguistic expressions or practices as (im)polite by relying on theoretical predictions. On the other hand, a bottom-up approach, which is discursive, considers (im)politeness as being constructed within discourse and social interaction. Therefore, through observing individual interactions, analysts have the opportunity to identify specific instances of (im)politeness in practice based on the interpretations and assessments made by the participants themselves. According to Garcés-Conejos Blitvich (2010a), when analysts assess a specific behavior as (im)polite, it is important to employ both theory-based and discursive approaches to ensure that their evaluation aligns with the participants' assessments and attitudes within the given interaction. Theoretical framework for the research combines 1. the Social-constructivist approach to identity construction (“Who said what: Subject positions, rhetorical strategies and good faith”, Anton and Peterson, 2003; “Language and identity: National, ethnic, religious”, Joseph, 2004; “Identity and interaction: a socio-cultural linguistic approach”, Bucholtz and Hall, 2005; “Discourse and identity”, De Fina et al., 2006); 2. “A genre approach to the study of im-politeness” (Garcés-Conejos Blitvich, 2010a); and 3. Politeness theory (“Politeness. Some universals in language usage”, Brown and Levinson, 1978, 1987). The scientific novelty of the given thesis lies in the fact that it introduces a modification to Brown and Levinson’s (1987) model. Specifically, these authors examine face threat and its potential weight or seriousness from the perspective of speech acts, making a valuable contribution to the field. However, the modification to their model presented in this thesis serves a different purpose. It aims to study impolite behavior in a broader sense, focusing on the context of communication rather than specific speech acts. It is worth highlighting that the research topic at hand, specifically the investigation of the peculiarities of impoliteness and identity in family discourse, serves as the basis for modifying Brown and Levinson’s (1987) model.kadoctoral thesishttps://doi.org/10.48616/openscience-545